Poen de Wijs: dierbare herinneringen aan deze kunstschilder

‘De kunst van Poen de Wijs en Marion van Nieuwpoort houdt mij letterlijk en figuurlijk dag in, dag uit bezig. Wanneer een kunstenaar komt te overlijden en vrijwel niemand zich meer actief bezighoudt met het onder de aandacht brengen én houden van de kunst en de kunstenaar, raakt deze al snel in de vergetelheid.

Kunstschilder van het 20e eeuwse Realisme

© Tekst: John M. Vijlbrief
Producent, auteur, designer, kunstliefhebber

Dat zag ik ook gebeuren met Poen de Wijs (1948-2014) en Marion van Nieuwpoort (1950-2008). Een kunstenaarsduo met ieder een rijk en gevarieerd oeuvre. Nagenoeg alle originele werken van hem en haar zijn verkocht. Af en toe worden er doeken, aquarellen of litho’s verhandeld en verwisselen zo van eigenaar. Bekijk de collectie.

Cultureel Erfgoed

Wanneer ik geen actie onderneem, kan het wel tientallen jaren duren voordat zij opnieuw worden ‘ontdekt’. Ik ben 65 jaar en er is nog heel wat werk te verrichten om het cultureel erfgoed van deze kunstenaars voor de komende decennia veilig te stellen. Want het verhaal over Poen, de kunstschilder van het Realisme en Marion, kunstschilder van het figuratief expressionisme, moet gedetailleerd verteld worden. Ik doe dat in documentaires en (digitale) boeken, maar ook online.

Poen de Wijs leerde ik in 2009 kennen bij een Haagse galerie. Zijn vrouw Marion was dat jaar daarvoor, op 58-jarige leeftijd overleden. Het fijnschilderwerk van Poen maakte indruk op mij, sprak me aan, inspireerde. Vooral ook de verhalen áchter het zichtbare. Met als resultaat dat ik een portret over hem maakte: niet op doek maar op beeld: een documentaire. Over Poen produceerde ik, door de jaren heen, verschillende video’s. Zijn complete levensverhaal is te zien in mijn, kort na zijn dood in augustus 2014 gerealiseerde documentaire ‘Meekijken over de schouder van een Meesterschilder’. Ik ben ruim 40 jaar producent van informatieve programma’s geweest voor grote bedrijven en organisaties en schreef boeken over beeld en geluid, kunst, maar ook over reizen. 

Kunstenaars als rode draad
door mijn leven


Kunst en kunstenaars lopen als een wonderlijke rode draad door mijn leven. Anton Heyboer, Victor IV, Corstiaan de Vries, Astrid Engels, Anton Pieck. Om er een paar, die me zijn bijgebleven, te noemen. Ooit ontmoette ik ook Carel Willink, de kunstschilder van het ‘Magisch Realisme’. Een avond lang sprak ik met hem gefascineerd over zijn kunst. Ik fotografeerde hem en zijn vrouw Sylvia. Beelden die na al die jaren nog steeds op mijn netvlies staan. Wellicht onbewust ontstond toen bij mij de fascinatie voor kunst. Deze kunstenaars hebben mij veranderd en een andere kijk op kunst én het artistieke leven gegeven. Vooral die ene, zo creatieve, levenslustige en aimabele man: Poen de Wijs.

Poen de Wijs is een
Academisch gevormd kunstenaar


Behoort deze academisch gevormde kunstschilder tot één van de belangrijke Nederlandse Realisten van de 20ste eeuw? Voorzichtig knik ik ‘ja’. Poen past namelijk naadloos in het rijtje van toon- en richtingaangevende kunstenaars van het Realisme, zoals Dick Ket, Pyke Koch, Raoul Hynckes, Jan Toorop, Carel Willink. Ze voegen elk iets nieuws toe aan deze kunstvorm. 

Poen is geboren in Nijmegen, maar bijna zijn gehele leven woonachtig geweest in het Haagse Bezuidenhout, waar hij de nabij gelegen Academie van Beeldende Kunsten bezocht. Zijn broer gaf hem ooit als kind die opvallende bijnaam, ‘Poentje’. Volgens de oude ‘Van Dale’ betekent Poentje: kus of zoentje. Bij een selecte groep liefhebbers van zijn werk en in galeriekringen kent men hem als Poen de Wijs. Bekijk de documentaire.


Schilderen, dát is wat hij het liefst deed, waarbij hij steeds opnieuw zocht naar het verder perfectioneren van zijn schildertechnieken! Zo ontstond dat gevarieerde oeuvre. Wie het werk van Poen de Wijs voor het eerst ziet, is vaak verrast en wil meer zien. Juist vanwege die gevarieerdheid van technieken, raakt men ook geïnteresseerd in zijn werk. Er zit nog dat vleugje ‘nieuw’ en ‘nog nauwelijks ontdekt aan, niet tot in den treure getoond en geëxposeerd’.

Een perfecte aquareltechniek


Vooral zijn perfectionisme in de aquareltechniek is opvallend. Om nog te zwijgen over zijn beheersing van het schilderen van stoffen met ingewikkelde patronen. Waarbij de lichtval in de plooien zó moeilijk is om goed weer te geven. Poen had er geen moeite mee. 


Ik bleef jarenlang in de boeiende en inspirerende omgeving van Poen fotograferen en filmen, vragen stellen. Toen bij Poen, in het najaar van 2011 uitgezaaide prostaatkanker werd ontdekt, raakte hij nauwelijks in paniek. Er was hooguit een dag of twee de ‘schokgolf’ van het incasseren. En na die vrij korte knock-out kroop hij verrassend snel overeind en nam weer plaats achter zijn schildersezel. Ik was echter ontdaan, liep af en toe te huilen. Nog geen zes jaar daarvoor had hij de jarenlange lijdensweg van zijn vrouw, de kunstschilder Marion van Nieuwpoort, van zeer dichtbij meegemaakt. Zij stierf aan een hersentumor. 

Geen lange lijdensweg…


Voor Poen de Wijs was het meteen duidelijk: geen lange lijdensweg, geen bestralingen. Kwaliteit van leven in plaats van kwantiteit. Niks rekken. Gewoon doorschilderen. Veilig in zijn atelier, wat hij toen zijn ‘vluchtheuvel’ is gaan noemen. Tijdens het schilderen dacht Poen na over zijn nalatenschap. ‘Hoe wil ik dat ze mij herinneren? Hoe kan ik jonge kunstenaars, ook na mijn dood nog inspireren en verrijken met mijn kennis?’ Hij vroeg mij een film te produceren waarin hij over zijn gevarieerde kunsttechnieken uitgebreid ‘tekst en uitleg’ zou geven, aan de hand van gedetailleerde voorbeelden. 

Serie van 15 digitale, interactieve, mediarijke boeken

 
In dat jaar, 2011, was ik bezig met het experimenteren met i-Books. Niet te verwarren met e-Books. i-Books zijn interactieve, digitale boeken waarin, naast tekst, ook animaties, videoclips, slideshows, audiobestanden enzovoorts, kunnen worden verwerkt. Zo ontstaan mediarijke boeken die ook eenvoudig geüpdate kunnen worden. 
Poen was over de mogelijkheden zó enthousiast, dat de film, opgeknipt in allerlei hoofdstukken, het uitgangspunt werd voor de omvangrijke serie i-Books over zijn schildertechnieken en oeuvre. Ook Marion ontbreekt niet in deze serie. We hebben er samen drie jaar aan gewerkt. Wát een leerzame periode was dat! 

Giclées van hoogwaardige kwaliteit


Kort voor zijn overlijden in 2014, vroeg Poen mij ‘om zijn kunst in de vorm van hoogwaardige kunstreproducties en interieurproducten over de wereld te verspreiden’. Ik verwierf de reproductierechten op al zijn werk en dat van Marion. Vol enthousiasme begon ik in 2015 aan deze kleurrijke, maar zware missie. Hun kunst, uitgevoerd in diverse kunsttechnieken, variërend van aquarel tot en met lithografie, is niet alleen een genot om naar te kijken, maar vooral om ermee te mogen werken. In bijna veertig jaar schilderde hij zo’n 800 werken bij elkaar en Marion circa 500. Hun kunst houdt mij letterlijk en figuurlijk, dag in, dag uit bezig. Als geen ander ken ik de collecties en dat geeft een heel apart en bijzonder gevoel.

Digitalisatie en Fine Art prints in Limited Editions


Voor het archiveren zijn de werkstukken nagenoeg allemaal op 4×5 inch dia’s geschoten met behulp van de ‘technische camera’. De dia’s heb ik op een speciale scanner in de hoogste resolutie ingescand. De Kodak-kleurenkaart bij iedere opname in beeld, zodat nabewerking van het ingescande kunstwerk in de fotobewerkingssoftware geen problemen opleverde. Ik was er ruim een jaar mee bezig. Het printproces is ook tijdrovend. Ik streef tenslotte naar een vrijwel identieke match met het originele werk. Printen laat ik doen door zeer gespecialiseerde drukkerijen. Behalve op museumpapier, laat ik hun werk ook op andere dragers afdrukken en in ieder gewenst formaat. Zoals op aluminium, plexiglas, of… Zo ‘vermoderniseer’ ik de werkstukken en hoop ik het ook voor jongeren aantrekkelijk te maken. Maar daar is meer voor nodig.

Interieurcollectie voor een intensere woonbeleving


Nu experimenteer ik met interieurproducten, zoals meubels die voorzien zijn van de texture/print van Poen de Wijs of Marion van Nieuwpoort. De mogelijkheden zijn schier oneindig. Ik was verbaasd over wat vandaag de dag mogelijk is. Meubelen, tapijt, behang, vitrage… De eerste (internationale) collectie die ik binnenkort presenteer, ‘Childplay’ is bestemd voor de kinderkamer. Gevolgd door de collectie ‘African Wildlife & People’. Het is zulk leuk werk en geeft veel voldoening. Wie ik wel aan mijn zijde mis is Poen de Wijs … 

Ik zie hem nog zitten schilderen…


Ik zie Poen nog zitten achter zijn schildersezel. Of lithosteen, waarop hij een fraaie tekening maakte… Ingetogen en uiterst geconcentreerd. Ook dat is zó mooi aan een kunstenaar. Het is niet alleen ‘de kunst’ die het oplevert. Een kunstenaar zien werken is namelijk óók kunst. Ik vond het iedere keer weer een uitdaging om hem, tijdens zijn artistieke werkzaamheden te mogen fotograferen. Te filmen en over zijn schouder mee te kijken naar het ontstaan van dat bijzondere werk. Ik bevond mij in een bevoorrechte positie. In mijn documentaire ziet de kijker verschillende werkstukken vanuit een animatie ontstaan, van schets naar uiteindelijk resultaat. Keer op keer verbaasde hij mij weer met welk groot gemak hij tekende en schilderde. Hij legde mij uit dat dát natuurlijk niet altijd zo is geweest. Dat alleen een jarenlange studie, ‘dag in, dag uit’ schilderen én de passie voor het beroep, tot een zo op het oog gemakkelijke manier van schilderen heeft geleid. 

Zijn ogen lieten het afweten…


Poen is niet oud geworden, slechts 66 jaar. Zijn levensweg hield bijna abrupt op. Zijn vrienden, bewonderaars en ik zagen het aankomen, want de kanker verwoeste zichtbaar het lichaam van deze kunstschilder van het Realisme. Noodgedwongen moest hij het penseel neerleggen, omdat vooral zijn ogen het lieten afweten. Ik herinner mij nog het moment waarop dat gebeurde ….  Ik mis je kerel! De documentaire ‘Meekijken over de schouder van een Meesterschilder’ is in het Nederlands en Engels te zien op deze website in de Cinema.

John Vijlbrief, biograaf Poen & Marion
Beheer Reproductierechten

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *